De dehumanisering van Palestijnen in Israël

7 oktober 2023. Nog maar eens een datum om toe te voegen aan een lange lijst. Een lijst waarbij elke banaal lijkende combinatie van dag, maand en jaar de menselijke capaciteit tot de verwoesting van de ander symboliseert. Tientallen duizenden doden en meer dan een miljoen ontheemden in de Gazastrook: Israël haar reactie op de aanslagen van Hamas is geëscaleerd tot een van de langste en meest dodelijke militaire operaties in de recente geschiedenis van de regio[1]. Hoewel aandacht en bias contextueel verschilt[2], is het onmiskenbaar dat dit conflict toonaangevend is voor ons tijdperk.

Meeste aandacht gaat naar waar de horror zich afspeelt: de Gazastrook. En hoewel de situatie in de bezette gebieden meer dan terecht onder de spotlichten staat, is er een andere, minder besproken groep Palestijnen die dit conflict binnen een verschillend kader ervaart: Palestijnen met Israëlisch burgerschap (PIB). Nochtans staat deze groep oog in oog met een vergelijkbare existentiële dreiging als hun historische landsgenoten in de bezette gebieden.

Foto 1. IDF-soldaten houden Palestijnen tegen. Bron: https://www.businessinsider.com/israel-palestinians-assault-harassment-after-hamas-attacks-2023-10

Welke existentiële dreiging?

Er is in Israël namelijk een zorgwekkende trend waarbij burgerrechten van Palestijnen worden ingeperkt op een steeds meer juridische manier. In 2018 werd de ‘Nation-State Law’ (hierna NS-wet) gestemd met een bijzondere meerderheid. Deze wettekst stelt onder meer het volgende:

 “De realisatie van het recht tot nationale zelfbeschikking in Israël is exclusief aan het Joodse Volk”[3].

Deze, alsook meerdere andere paragrafen, ontkennen expliciet Palestijnen hun volwaardige burgerrechten. PIB hebben altijd al aan het kortste eind getrokken sinds het ontstaan van de Zionistische staat in 1948[4], maar toch is deze wet een indicatie van een omwenteling. Discriminatie tegen Palestijnen was voor lang enkel de facto. Op papier waren PIB dus gelijk aan Joodse burgers. Dit stond altijd in contrast met de werkelijke onderschikking van de Palestijnen binnen Israël, maar de NS-wet toont dat nu zélfs die de jure pretentie tot gelijkheid aan belang verliest.

Er ontstaat een expliciet juridisch verankerde zijde aan de onderdrukking van Palestijnen in Israël. Maar, hoe is het zo ver kunnen komen?

De ontwikkeling van Israëlisch burgerschap

Historisch zien we drie dominante discoursen Israëlisch burgerschap vormgeven: een liberaal, een republikeins en een etno-nationalistisch discours[5]. Het liberale en republikeinse zijn zeker relevant, maar het etno-nationalistische discours is de meest bepalende factor ten aanzien van de behandeling van PIB. Ze maakt namelijk een onderscheid tussen de waardigheid van het burgerschap van Joden en Palestijnen op etnische basis.

Israëlisch burgerschap kende dus altijd al een etnisch component[6]. Na de gefaalde Oslo akkoorden in 2000 begon het etno-nationalistische discours het voortouw te nemen. Recent klinkt de Israëlische staat dan ook toenemend vijandig en discriminerend in toon[7]. Dit is op zichzelf al problematisch, maar de recente juridische beperking van Palestijnen hun burgerschap introduceert een nieuwe keerzijde aan deze problematiek. PIB worden door de NS-wet namelijk ‘half staatsloos’, een concept die hieronder wordt uitgediept.

Halve staatsloosheid en dehumanisering

De huidige situatie van PIB kan beschreven worden als ‘halve staatsloosheid’. Deze term wordt kort aangehaald door filosoof Hannah Arendt in haar voornaamste werken. Volgens Arendt kan men burgerschap conceptualiseren als een spectrum met staatsloosheid aan het ene uiteinde en volwaardig burgerschap aan het andere. Hieruit kunnen we afleiden dat men zich ook in een positie tussen deze twee uiteinden kan bevinden. De geleidelijke inperking van PIB hun burgerrechten is hier een voorbeeldige casus van[8].

Volgens Arendt is de capaciteit om je omgeving te vormen een essentiële voorwaarde voor menselijkheid. Volwaardig burgerschap is dan ook dé bepalende factor voor politieke participatie en dus de capaciteit tot je omgeving mee vorm te geven. Burgerschap ontnemen in welke mate dan ook is niet enkel een beperking van politieke rechten, maar dus ook van de menselijkheid zelf. Dankzij de NS-wet behouden PIB misschien wel hun burgerschap in formele termen, maar ze bevinden zich meer en meer in een staat van ‘halve staatsloosheid’ en worden als gevolg beroofd van hun menselijkheid [9].

Conclusie

Etno-nationalistisch discours in Israël heeft geleid tot de deelse ontneming van Palestijnen hun burgerschap aan de hand van de NS-wet in 2018. De dehumanisering die resulteert uit de ‘halve staatsloosheid’ die deze wet de Palestijnen oplegt, gepaard met de bredere context van het geëscaleerd conflict na 7 oktober is zorgwekkend. Als Israël er ooit in slaagt de Palestijnen te verdrijven uit de bezette gebieden, wat kunnen we verwachten van het lot van de Palestijnen in Israël zelf?

Voetnoten

---

[1] Statista. “Number of Palestinian and Israeli Casualties Caused by the Hamas-Israel War 2023.” Statista, 31 Mar. 2025, http://www.statista.com/statistics/1422308/palestinian-territories-israel-number-fatalities-and-injuries-caused-by-the-israel-and-hamas-war.

[2] Neureiter Michael. “Sources of Media Bias in Coverage of the Israeli–Palestinian Conflict: The 2010 Gaza Flotilla Raid in German, British, and US Newspapers.” Israel Affairs, vol. 23, no. 1, Nov. 2016, pp. 66–86. https://doi.org/10.1080/13537121.2016.1244381. Te vinden op p. 1.

[3]Sheila Hattis Rolef. BASIC-LAW: ISRAEL – THE NATION STATE OF THE JEWISH PEOPLE. 2018, main.knesset.gov.il/EN/activity/Documents/BasicLawsPDF/BasicLawNationState.pdf. Te vinden op p. 3.

[4] Jamal Amal, and Anna Kensicki. “Theorizing Half-statelessness: A Case Study of the Nation-State Law in Israel.” Citizenship Studies, vol. 24, no. 6, Mar. 2020, pp. 769–85. https://doi.org/10.1080/13621025.2020.1745152. Te vinden op p. 4.

[5] Yoav, Peled. “The Evolution of Israeli Citizenship: An Overview.” Citizenship Studies, vol. 12, no. 3, Apr. 2008, pp. 335–45. https://doi.org/10.1080/13621020802015487. Te vinden op p. 1.

[6] Jamal, Amal, and Anna Kensicki. “Theorizing Half-statelessness: A Case Study of the Nation-State Law in Israel.” Citizenship Studies, vol. 24, no. 6, Mar. 2020, pp. 769–85. https://doi.org/10.1080/13621025.2020.1745152. Te vinden op p. 4.

[7] Yoav, Peled. “The Evolution of Israeli Citizenship: An Overview.” Citizenship Studies, vol. 12, no. 3, Apr. 2008, pp. 335–45. https://doi.org/10.1080/13621020802015487. Te vinden op p. 1.

[8] Gani, Noa, and Amal Jamal. “Half-Statelessness and Hannah Arendt’s Citizenship Model: The Case of Palestinian Citizens of Israel.” Mediterranean Politics, vol. 27, no. 3, Sept. 2020, pp. 391–410. https://doi.org/10.1080/13629395.2020.1824377. Te vinden op p. 1.

[9] Amal Jamal and Anna Kensicki. “Theorizing Half-statelessness: A Case Study of the Nation-State Law in Israel.” Citizenship Studies, vol. 24, no. 6, Mar. 2020, pp. 769–85. https://doi.org/10.1080/13621025.2020.1745152. Te vinden op p. 3.

Bibliografie

Gani, N., & Jamal, A. (2020). Half-Statelessness and Hannah Arendt’s Citizenship model: The case of Palestinian citizens of Israel. Mediterranean Politics, 27(3), 391–410. https://doi.org/10.1080/13629395.2020.1824377

Jamal, A., & Kensicki, A. (2020). Theorizing half-statelessness: a case study of the Nation-State Law in Israel. Citizenship Studies, 24(6), 769–785. https://doi.org/10.1080/13621025.2020.1745152

Neureiter, M. (2016). Sources of media bias in coverage of the Israeli–Palestinian conflict: the 2010 Gaza flotilla raid in German, British, and US newspapers. Israel Affairs, 23(1), 66–86. https://doi.org/10.1080/13537121.2016.1244381

Peled, Y. (2008). The evolution of Israeli citizenship: an overview. Citizenship Studies, 12(3), 335–345. https://doi.org/10.1080/13621020802015487

Rolef, S. H. (2018). Basic-Law: Israel – The Nation State of The Jewish People. https://main.knesset.gov.il/EN/activity/Documents/BasicLawsPDF/BasicLawNationState.pdf

Statista. (2025b, March 31). Number of Palestinian & Israeli casualties caused by the Hamas-Israel war 2023. https://www.statista.com/statistics/1422308/palestinian-territories-israel-number-fatalities-and-injuries-caused-by-the-israel-and-hamas-war/